Samenwerken vanuit de wijk: hoe Elburg bouwt aan veerkrachtige gemeenschappen

In Elburg gebeurt al veel om inwoners zo lang mogelijk mee te laten doen in hun eigen omgeving. Zorg, welzijn, inwoners en andere organisaties zoeken elkaar steeds vaker op. Een voorbeeld daarvan is de aanpak Samen leven, samen doen, de Elburgse invulling van de landelijke pilot Buurt als Ecosysteem. Ook bestaande samenwerkingsverbanden, zoals Doornspijk Pakt Aan, laten zien wat er kan ontstaan als mensen elkaar in de wijk goed weten te vinden.
“Eigenlijk draait alles om dezelfde vraag: hoe zorgen we ervoor dat mensen veerkrachtig blijven en zo lang mogelijk zelfstandig kunnen meedoen in hun eigen omgeving?” vertelt Liesbeth Ten Have-Schoonhoven van Stichting WIEL. Zij is onder andere kartrekker van Buurt als Ecosysteem.

Samen leven, samen doen
Sinds 2025 is Elburg (met de kernen Elburg, Doornspijk en t’Harde) aangesloten bij de landelijke pilot Buurt als Ecosysteem, die voortkomt uit het Integraal Zorgakkoord (IZA). De aanpak richt zich op het versterken van de sociale basis en het verminderen van de druk op de zorg. Niet iedere hulpvraag hoeft direct bij een zorgprofessional terecht te komen. Soms kan een sterk netwerk van inwoners, vrijwilligers, welzijnsorganisaties en informele zorg al veel betekenen.
In Elburg kreeg de aanpak de naam Samen leven, samen doen. “Toen we bewoners vertelden over een ‘Buurt als Ecosysteem’, vroegen sommigen of ze nieuwe ledlampen kregen. Het begrip zei hen weinig. Samen leven, samen doen sluit veel beter aan bij wat we willen bereiken.” De naam past bij wat er in de verschillende kernen al gebeurt. De manier waarop dat vorm krijgt, verschilt per plek.

In Doornspijk weten ze elkaar al te vinden
In Doornspijk bestaat bijvoorbeeld al ruim tien jaar het platform Doornspijk Pakt Aan. Huisartsen, welzijnsorganisatie, onderwijs, kerken, gemeente en veiligheidsprofessionals werken er samen aan maatschappelijke vraagstukken. Middelengebruik en de gevolgen daarvan voor gezinnen en de gemeenschap zijn bijvoorbeeld onderwerpen die regelmatig op tafel komen. Signalen vanuit de huisartspraktijk worden gezamenlijk opgepakt. Vervolgens ontstaan kleinere werkgroepen die activiteiten organiseren, thema’s bespreekbaar maken en inwoners ondersteunen. “Als je van een afstand kijkt, lijkt Doornspijk Pakt Aan al sterk op een hecht wijkverband. Mensen kennen elkaar, weten elkaar te vinden en werken samen rond problemen die in het dorp spelen.” Juist de lokale identiteit speelt daarbij een belangrijke rol. Wat werkt in Doornspijk hoeft niet automatisch te werken in Elburg of ’t Harde. Iedere kern heeft haar eigen karakter, cultuur en manier van samenwerken.

Korte lijnen maken verschil
Een terugkerend thema in de samenwerking is het belang van persoonlijk contact. Professionals weten elkaar steeds beter te vinden en verwijzen gemakkelijker naar elkaar door. Een goed voorbeeld is Welzijn op Recept. Via dit programma kunnen huisartsen inwoners doorverwijzen naar een welzijnscoach bij Stichting WIEL. De ervaring leert dat dit werkt. “Huisartsen zien dat inwoners er daadwerkelijk iets aan hebben. Mensen blijven natuurlijk niet ineens uit de spreekkamer weg, maar ze vinden wel meer aansluiting bij activiteiten, contacten en ondersteuning in de wijk.” Ook apothekers spelen hierin een rol. In Elburg zijn verschillende apothekers actief betrokken bij de wijkgerichte aanpak. Zij zijn een laagdrempelige ingang voor gezondheidsvragen. Je hoeft immers geen afspraak te maken om even binnen te lopen. Liesbeth noemt het voorbeeld van een oudere dame met astmaklachten die veel rookte. Via een gesprek aan de balie ontstond contact over leefstijl, gezondheid en welzijn. Samen met andere professionals werd gekeken welke ondersteuning passend was. “De vraag ging uiteindelijk niet alleen over medicatie, maar over hoe iemand gezond en actief wilde blijven leven.”

Begin bij wat iemand zelf nodig heeft
Volgens Liesbeth ontstaat echte verandering wanneer inwoners zelf onderdeel worden van de oplossing. Dat begint vaak klein: met een buurtkoffie, een gesprek op straat of een inloopmoment. Tijdens zo’n inloop meldde zich bijvoorbeeld een 90-jarige vrouw die te horen had gekregen dat zij misschien moest verhuizen, omdat zij bepaalde praktische handelingen niet meer zelfstandig kon uitvoeren. Niet vanwege zware gezondheidsproblemen, maar omdat ze moeite had met het openen van verpakkingen en andere kleine dagelijkse taken. “Moet iemand echt verhuizen vanwege zulke praktische problemen? Of kunnen we dit als gemeenschap oplossen?” Juist daar ligt volgens Liesbeth de kracht van een sterke buurt. Iemand die een potje kan opendraaien. Een buur die af en toe langskomt. Een bewoner die helpt met kleine klusjes. Geen ingewikkelde zorgarrangementen, maar onderlinge betrokkenheid.

Niet alles is in cijfers te vangen
Veel vernieuwingsprogramma’s moeten hun effect aantonen met indicatoren, registratie en verantwoording. Volgens Liesbeth schuilt daarin een risico. “Transformatie ontstaat niet doordat mensen een handtekening op een presentielijst zetten. Het gaat om de impact die je maakt in het leven van inwoners.” Die impact is niet altijd in cijfers zichtbaar. Denk aan een jongere die dankzij jongerenwerk beter in zijn vel zit, een oudere die langer zelfstandig thuis kan wonen of een buurt waar mensen elkaar opnieuw weten te vinden. Juist die resultaten geven volgens Liesbeth betekenis aan de beweging.

Ondersteuning om samenhang te houden
Volgens Liesbeth is de ondersteuning van Esther Otten, projectcoördinator hechte wijkverbanden vanuit VerZwolle, van grote meerwaarde. Zij helpt om de verschillende initiatieven en financieringsstromen met elkaar te verbinden en inzichtelijk te maken hoe bestaande activiteiten aansluiten bij de ontwikkeling van hechte wijkverbanden. Door samen op te trekken, ervaringen uit te wisselen en de verbinding te zoeken tussen beleid en praktijk, worden lokale partners ondersteund bij het verder ontwikkelen van een aanpak die aansluit bij de behoeften van inwoners en professionals.

Samen verder bouwen
Voor Elburg ligt de komende jaren de uitdaging in het verbinden en versterken van wat er al is. Betrokken huisartsen, een actieve welzijnsorganisatie, inwoners die verantwoordelijkheid nemen en samenwerkingsverbanden zoals Doornspijk Pakt Aan vormen daarvoor belangrijke bouwstenen. De vraag is vooral hoe deze samenwerking duurzaam kan worden georganiseerd en ondersteund. “De toekomst van zorg en welzijn ligt niet alleen binnen organisaties. Die ligt juist in de buurten en dorpen waar mensen samenleven. Daar begint de verandering.”