In de wijk doe je het nooit alleen
Als rayonmanager bij Icare is Petra van der Werf verantwoordelijk voor de wijkverpleging in een groot deel van de regio: van Zwolle, Kampen en Oldebroek tot Zwartewaterland en een deel van Drenthe. Vanuit die rol is zij vanaf de start betrokken bij Verzwolle en neemt zij deel aan de stuurgroep. Voor Petra voelt die betrokkenheid vanzelfsprekend. “Samenwerking zit in het DNA van de wijkverpleging. We werken bij mensen thuis, midden in de wijk, en daar kom je altijd andere zorgverleners, mantelzorgers en het netwerk van inwoners tegen. Je kunt dit werk niet alleen doen.”
De wijkverpleging als verbindende schakel
Binnen de stuurgroep vertegenwoordigt Petra samen met Carinova de wijkverpleging. In de volgende fase, als het RESV is opgericht, wordt die vertegenwoordiging bestuurlijk ingevuld. Volgens Petra heeft de wijkverpleging een unieke positie binnen de zorg. “We komen bij mensen thuis, zien hoe het netwerk er echt uitziet en hebben zicht op zowel zorg als welzijn. Daardoor kunnen we goed signaleren wat nodig is en verbinding leggen met andere partijen.” Dat perspectief brengt zij actief in binnen de stuurgroep.
Van samenwerken rond de cliënt naar samenwerken in de wijk
Samenwerking bestaat volgens Petra al volop, maar vaak nog rondom individuele inwoners. “Rond de cliënt weten professionals elkaar over het algemeen goed te vinden. Dat gebeurt al tussen verschillende partijen en dat gaat goed.” De ontwikkeling van hechte wijkverbanden gaat een stap verder. Niet alleen samenwerken rondom individuele situaties, maar ook gezamenlijk kijken naar wat er speelt in een wijk als geheel. “Dan kijk je als het ware boven de wijk: welke vragen zien we terugkomen, welke problematiek speelt er en waar liggen kansen?” Daarbij draait het niet alleen om data. Het draait ook om de preventieve mindset die je met elkaar opbouwt. Juist de ervaringen van professionals in de wijk zijn van grote waarde. En vervolgens ook de dialoog met inwoners om te komen tot bij hen passende oplossingen. “Wijkverpleegkundigen weten vaak heel goed wat er speelt. In de hechte wijkverbanden is het belangrijk dat die kennis ingebracht wordt en een plek krijgt.” Een belangrijke voorwaarde voor succesvolle samenwerking is volgens Petra gelijkwaardigheid tussen de verschillende disciplines. “Je moet elkaar zien als gelijkwaardig. Niet: de één is belangrijker dan de ander. Iedereen heeft zijn eigen expertise.” Wanneer organisaties vanuit die houding samenwerken, ontstaat ruimte om gezamenlijk en met de inwoners naar oplossingen te zoeken. Het gedeelde doel staat daarbij centraal: goede zorg en ondersteuning voor inwoners.
Samen anders organiseren
De noodzaak om samenwerking verder te versterken wordt volgens Petra steeds groter. De zorgvraag neemt toe, wordt complexer en tegelijkertijd neemt de druk op de arbeidsmarkt verder toe. “Dat betekent dat je het niet meer alleen kunt oplossen. Je moet samen optrekken, met andere zorgverleners maar ook met het sociaal domein.” De kracht van deze ontwikkeling naar een RESV en hechte wijkverbanden zit volgens Petra dan ook niet in het optuigen van iets nieuws, maar in het versterken van bestaande samenwerkingen. “Er gebeurt al veel in de regio. De kunst is om te verbinden wat er al is en dat verder uit te bouwen. En borgen dat de eerstelijns professionals elkaar weer persoonlijk kennen in de wijken.”
Een stuurgroep die blijft toetsen
Voor de stuurgroep ziet Petra een belangrijke rol in het bewaken van de aansluiting met de praktijk. “Het is belangrijk dat je steeds scherp blijft: doen we de goede dingen? Sluit het aan bij wat professionals en inwoners nodig hebben?” Volgens haar vraagt dat om een kritische houding. Niet automatisch meegaan in structuren of systemen, maar steeds teruggaan naar de vraag of iets daadwerkelijk bijdraagt aan de bedoeling. De rol van de stuurgroep zit ook in faciliteren. “Wat hebben professionals nodig om stappen te zetten? Dáár moeten wij op sturen. Niet andersom: dat professionals zich moeten aanpassen aan een structuur.” Tegelijkertijd spelen er ook randvoorwaarden waar de stuurgroep zich hard voor maakt. “Financiering blijft een aandachtspunt. Er wordt veel gevraagd van de zorg, ook in samenwerking. Daar moeten wel middelen tegenover staan. Anders loop je vast.”
Kansen in de wijk
Volgens Petra liggen de grootste kansen in de wijk zelf. “Daar komt alles samen. Als we het daar goed organiseren, dicht bij de inwoner, kunnen we veel bereiken.” De wijkverpleging speelt daarin een belangrijke rol doordat wijkverpleegkundigen dagelijks zien wat er speelt en die kennis kunnen verbinden met huisartsen, welzijnsorganisaties en andere partners. Zo ontstaat ruimte voor sterke netwerken, passende ondersteuning en kan soms zelfs zwaardere zorg worden voorkomen. Dat doen we lokaal, in de wijk zelf. Tegelijkertijd is de inrichting van de hechte wijkverbanden op een wat hogere schaal nog volop in ontwikkeling. Vragen als wie er aan tafel zitten, hoe groot zo’n verband moet zijn en hoe het werkbaar blijft, worden de komende periode verder uitgewerkt. Daarbij vindt Petra het belangrijk dat ook professionals uit de praktijk een duidelijke rol krijgen en goed worden ondersteund, zodat samenwerking niet iets extra’s wordt, maar een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks werk.
Leren van wat er al gebeurt
Dat samenwerking in de praktijk kan werken, ziet Petra bijvoorbeeld in Kampen. Daar werken wijkverplegingsorganisaties al langer samen, zowel op managementniveau als tussen wijkverpleegkundigen. “Daardoor kun je ontwikkelingen gezamenlijk bespreken en nieuwe ideeën ook makkelijker terugleggen bij de achterban.” Een voorbeeld daarvan is het gezamenlijk werken aan het gedachtegoed van ‘van zorg naar gewoon leven’. Door dat met meerdere disciplines tegelijk op te pakken ontstaat meer beweging dan wanneer iedere organisatie afzonderlijk aan de slag gaat. “Als alleen de wijkverpleging iets anders wil, gebeurt er niet genoeg. Je hebt huisartsen, apothekers, welzijn en andere partners nodig om echt verandering te realiseren.”
Toewerken naar de volgende stap
De komende periode staat in het teken van verdere inrichting van de samenwerking. Zowel de monodisciplinaire samenwerkingen als de ontwikkeling van de hechte wijkverbanden krijgt verder vorm. Als Petra vooruitkijkt, ziet zij een regio waarin samenwerking steeds vanzelfsprekender wordt. “Over een paar jaar hoop ik dat we kunnen zeggen dat we echt anders werken. Dat inwoners merken dat zorg en ondersteuning weer beter op elkaar aansluiten en dat professionals elkaar makkelijker weten te vinden.” Voor de wijkverpleging betekent dat ook een zichtbare en stevige positie binnen regionale samenwerking en besluitvorming. Tegelijkertijd benadrukt Petra dat dit geen project met een einddatum is. “Waar we nu mee bezig zijn is geen eindpunt, maar een beweging. En die beweging maken we samen.”